Vertigo: Aşkın içindeki yeniden yapma arzusu

Vertigo (1958) · Yönetmen: Alfred Hitchcock

Spoiler uyarısı: Bu inceleme filmin önemli sahnelerini ve son bölümünü tartışır.

Vertigo’da Scottie’nin bir kadını izlemesi, bilgi toplama işi gibi başlar; giderek bakışın kendi arzusuna bağlandığı bir ilişkiye dönüşür. Onu etkileyen yalnızca karşısındaki kişi değildir. O kişinin taşıdığı görüntü, hikâye ve erişilmezlik de arzunun parçasıdır. Film, birine duyulan aşkın ne zaman onun gerçek varlığına değil, bizim kurduğumuz imgeye yöneldiğini sorgular.

Bakışın kurduğu takip

Seyirci uzun süre Scottie’nin gördüklerine ve merakına eşlik eder. Böylece izleme davranışının etik ağırlığı, anlatısal gerilimin hazzı içinde geri plana kayabilir. Hitchcock bu yakınlığı kullanır; sonra seyircinin bildiği şeyleri değiştirerek bizi bakışımızla yüzleştirir. Bir kişinin sırrını öğrenmek, ona adil yaklaşmayı kendiliğinden sağlamaz. Bazen daha çok bilgi, daha çok denetim arzusuna hizmet eder.

Renkler, giysiler ve saçın biçimi kimliğin dış ayrıntıları gibi görünmez. Scottie’nin zihnindeki görüntüyü yeniden kurmanın araçlarına dönüşür. Bu görsel düzenleme, arzunun ne kadar somut çalıştığını açar. Birini istediğimiz gibi görünecek hale getirmek, onu daha iyi anlamak değildir. Kişinin bedeni, başkasının kaybını onaracak bir yüzey olarak kullanılabilir.

Judy’nin sıkıştığı yer

Judy’nin durumu, filmin merkezini yalnızca erkeğin saplantısından ibaret görmeyi zorlaştırır. Sevilme ihtiyacı ile kendi olarak kalma hakkı çatışır. Kabul edilmek için başka bir görüntüye dönüşmek, ilişkinin bedelidir. Film onun acısını görünür kılar; ancak anlatının duygusal ve görsel enerjisini büyük ölçüde Scottie’ye bağlaması da eleştiriye açıktır. Kadının deneyimi, erkeğin trajedisinin açıklaması olarak kalmamalıdır.

Düşeyliğin ahlaki anlamı

Yükseklik korkusu ve düşüş, yalnızca psikolojik belirti veya etkileyici görüntü değildir. Denetim arzusunun başarısızlığa uğradığı anları da düzenler. Vertigo’yu büyük bir aşk hikâyesi olarak yüceltmek, filmdeki zorlama ve nesneleştirmeyi romantikleştirebilir. Daha sarsıcı okuma, aşkın kendisinin otomatik olarak etik olmadığıdır. Birini kaybetmekten korkmak, onu kendi görüntümüze hapsetme hakkını vermez. Film, hayran olduğumuz güzelliğin hangi tahakkümle kurulabildiğini hatırlatır.

Künye ve kaynak

Film bilgisi: BFI film arşivi. Bu bağlantı künyeye başvuru içindir; yazıdaki eleştirel yorumlar bu metne aittir.