Selvi Boylum Al Yazmalım: Aşkı sürdürmek hangi emeği ister?

Selvi Boylum Al Yazmalım (1977) · Yönetmen: Atıf Yılmaz

Spoiler uyarısı: Yazı önemli sahneleri ve filmin son bölümünü tartışır.

Selvi Boylum Al Yazmalım, aşkın ilk yoğunluğunu seyirciden sakınmaz. İlyas ile Asya arasındaki çekim görüntü, müzik ve oyunculukla güçlü biçimde kurulur. Bu başlangıcın etkisi önemlidir; film daha sonra yapılacak seçimi kolaylaştırmak için ilk ilişkiyi baştan sahte ilan etmez. Gerçek bir aşkın var olması, o aşkın güvenli ve sürdürülebilir bir hayat kurmaya yettiği anlamına gelmez. Atıf Yılmaz’ın anlatısı, duygu ile sorumluluk arasındaki farkı buradan açar.

Hareketin cazibesi

İlyas’ın kamyonuyla kurulan dünya, hız ve yön değiştirme imkânı taşır. Asya için bu hareket, bulunduğu yerin sınırlarından çıkış gibi görünebilir. Kamera ve müzik, karşılaşmayı yalnızca bir olay olarak değil, gündelik hayatın başka türlü hissedilebildiği bir an olarak kurar. Fakat hareket edebilmek ile başka birinin hayatına süreklilik sağlamak farklı becerilerdir. Yolun özgürlüğü, geride bekleyenin zamanını da yaratır.

Türkan Şoray’ın bakışı ile Kadir İnanır’ın bedensel güveni arasındaki ilişki, sözlü açıklamadan önce bir çekim alanı açar. Seyirci bu çekimi yalnızca mantıklı gerekçelerle değerlendirmez. Film, duygunun nasıl kurulduğunu görünür kıldığı için sonradan ortaya çıkan hayal kırıklığı da etkili olur. İlk mutluluğu hatırlamak, sonradan yaşanan zararı inkâr etmeyi gerektirmez. Bir ilişkinin bir dönem güzel olması, bütün dönemlerinin aynı olduğu anlamına gelmez.

Kırılmayı tek bir olaya bağlamamak

İlyas’ın davranışları, incinme ve mesleki gerilimlerle çevrili olsa da bunlar karşısındakine verdiği zararı otomatik olarak açıklayıp kapatmaz. Gurur, aile içindeki sorumlulukla çatışabilir. Sevildiğini bilmek, terk edilme veya güvensizlik deneyimini önemsizleştirmez. Filmde erkekliğin kendisine yüklediği yeterlilik baskısı hissedilir; ama bu baskının bedeli Asya’ya ve çocuğa aktarılır. Yakın ilişkideki eşitsizlik tam bu aktarımda belirginleşir.

Asya’nın konumu, iki erkek arasında seçilecek bir ödül gibi kurulma riskini taşır. Anlatının duygusal merkezini koruyan şey, onun deneyiminin ciddiye alınmasıdır. Aşkı hatırlamakla gündelik güvenliğe ihtiyaç duymak arasında bir çelişki yoktur. Bir kadın güvenilir bir hayat istediğinde duygusuzlaşmış olmaz. Filmdeki tercih, romantizmin karşısına kuru bir hesap koymaktan daha karmaşıktır. Güven de yaşanan bir duygudur ve emekle oluşur.

Cemşit’in zamanla kurduğu ilişki

Cemşit’in bakımı büyük bir tek seferlik kurtarma eyleminden ibaret değildir. Beklemek, yanında bulunmak ve gündelik ihtiyaca karşılık vermek, ilişkinin sürekliliğini kurar. Ahmet Mekin’in ölçülü oyunculuğu bu emeği gösterişli bir hak iddiasına dönüştürmez. Yardım eden kişinin karşılığında sevgi talep edip etmediği sorusu önemlidir. Filmin güçlü tarafı, yakınlığı yalnızca kahramanlık anında değil birlikte geçirilen zamanın içinde büyütmesidir.

Çocuğun kurduğu bağ, biyolojik babalık ile yaşanmış babalık arasındaki farkı somutlaştırır. Bir unvanın geçmişten gelmesi, bugünkü ilişkiyi kendiliğinden belirlemez. Çocuk, kendisine yönelen gündelik ilgiyi ve güveni yaşar. Ancak seçimi yalnızca onun davranışına bağlamak Asya’nın iradesini geri plana itebilir. Eleştirel okuma, bakımın değerini görürken kadının kendi kararını da merkezde tutmalıdır. İlişkiyi sürdürecek hayat onun hayatıdır.

Müziğin hatırlattığı karşı ağırlık

Cahit Berkay’ın müziği, ilk aşkın belleğini anlatının sonuna kadar taşır. Bu yüzden final yalnızca doğru cevabın bulunduğu bir ders gibi işlemez; bir kayıp da içerir. Film, sevginin emekle ilişkisini güçlü kurar, fakat bakımı kusursuz bir insanın özelliği gibi idealize etme ihtimali vardır. Daha verimli okuma, emeği bir erdem gösterisi değil sürdürülebilir karşılıklılık olarak düşünür. Aşkın gerçekliği, onu yaşayanların birbirine nasıl bir hayat sağladığı sorusundan bağımsız değildir. Hissetmek başlangıç olabilir; birlikte yaşamak ayrıca yapılır.

Künye ve başvuru kaynağı

İBB Kültür Sanat film programı. Bu bağlantı film bilgisine başvuru içindir. Sahne çözümlemeleri ve eleştirel değerlendirmeler bu yazının özgün yorumudur.